การใช้งานเครนและเครื่องจักรยกเป็นกิจกรรมที่มีความเสี่ยงสูงในภาคก่อสร้างและอุตสาหกรรม เนื่องจากเกี่ยวข้องกับโครงสร้างรับแรง ระบบยก งานโครงสร้างชั่วคราว ฐานราก และการทำงานในพื้นที่ที่อาจส่งผลกระทบต่อสาธารณะ ประเด็นด้านความปลอดภัยในการใช้งานเครื่องจักรยกขนาดใหญ่จึงจำเป็นต้องได้รับการบริหารจัดการอย่างรอบคอบและเป็นระบบ
ในมุมมองเชิงวิศวกรรม งานยก (Lifting Operations) เป็นระบบงานที่มีความซับซ้อน ความเสี่ยงมักเกิดจากการสะสมของความบกพร่องหลายองค์ประกอบ ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้างเครน อุปกรณ์รับน้ำหนัก งานโครงสร้างชั่วคราว หรือการควบคุมงานในพื้นที่เสี่ยง แม้ความเสื่อมสภาพเพียงเล็กน้อยที่ไม่ถูกตรวจพบ ก็อาจส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของระบบโดยรวม ผู้เชี่ยวชาญจึงเห็นตรงกันว่า “การตรวจสอบเครน” ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงการปฏิบัติตามข้อกำหนดทางกฎหมาย แต่ต้องทำหน้าที่เป็นกลไกควบคุมความเสี่ยงทางวิศวกรรมอย่างแท้จริง
ตามกฎหมายด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานของประเทศไทย เครนและเครื่องจักรยกถูกจัดเป็นเครื่องจักรที่มีความเสี่ยงสูง นายจ้างมีหน้าที่ต้องจัดให้มีการตรวจสอบสภาพ ความมั่นคงแข็งแรง และความพร้อมใช้งานอย่างเป็นระบบ ทั้งก่อนเริ่มใช้งาน ระหว่างการใช้งานตามรอบระยะเวลา และภายหลังเกิดเหตุผิดปกติ พร้อมจัดเก็บเอกสารและบันทึกการตรวจสอบไว้เป็นหลักฐาน อย่างไรก็ตามในทางปฏิบัติการตรวจสอบที่จำกัดอยู่เพียงการตรวจเชิงเอกสารหรือเช็กลิสต์ อาจไม่เพียงพอในการสะท้อนระดับความเสี่ยงที่แท้จริงของงานยก
การตรวจสอบเครนที่มีประสิทธิภาพจึงควรครอบคลุมทั้งโครงสร้างเครน อุปกรณ์รับแรงโดยตรง เช่น ลวดสลิง ตะขอ แช็กเคิล และจุดยก รวมถึงงานโครงสร้างชั่วคราวและฐานราก โดยอาศัยการวิเคราะห์เชิงวิศวกรรมควบคู่กับเทคนิคการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย (Non-Destructive Testing: NDT) เพื่อประเมินสภาพจริงของโครงสร้างและชิ้นส่วนรับแรงที่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า และสนับสนุนการตัดสินใจด้านความปลอดภัยบนพื้นฐานข้อมูลที่ถูกต้องและเชื่อถือได้
นอกจากนี้แนวปฏิบัติด้านการตรวจสอบเครนในระดับสากลยังอ้างอิงมาตรฐานและแนวทางทางวิศวกรรมที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง อาทิ มาตรฐานของ International Organization for Standardization (ISO) เช่น ISO 9712 และ ISO 17635 ซึ่งเกี่ยวข้องกับคุณสมบัติบุคลากรและกระบวนการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย รวมถึงแนวทางด้านความปลอดภัยสำหรับเครนและอุปกรณ์ยกตามมาตรฐานของ American Society of Mechanical Engineers (ASME) โดยเฉพาะชุดมาตรฐาน ASME B30 การอ้างอิงแนวทางสากลดังกล่าวช่วยสนับสนุนการประเมินสภาพจริงของโครงสร้างและอุปกรณ์รับแรงบนพื้นฐานหลักวิศวกรรม และยกระดับความน่าเชื่อถือของกระบวนการตรวจสอบในโครงการอุตสาหกรรมขนาดใหญ่
ในโครงการที่มีความซับซ้อนหรือมีผลกระทบสูง การใช้หน่วยงานตรวจสอบอิสระที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ยังเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มความน่าเชื่อถือของผลการตรวจสอบ ลดความเสี่ยงทางกฎหมาย และสนับสนุนการบริหารความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ โดย DEXON เป็นหนึ่งในผู้ให้บริการด้านการตรวจสอบเชิงวิศวกรรมและการตรวจสอบแบบไม่ทำลายที่ได้รับการยอมรับในภาคอุตสาหกรรมพลังงานและอุตสาหกรรมขนาดใหญ่
นายอดิศักดิ์ มานะนัส ผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการ ของ DEXON กล่าวว่า “ในมุมมองระดับบริหารและด้านวิศวกรรม การตรวจสอบเครนและเครื่องจักรยกควรถูกมองเป็นส่วนหนึ่งของระบบบริหารความเสี่ยงเชิงวิศวกรรมขององค์กร ไม่ใช่เพียงขั้นตอนเพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดทางกฎหมาย การตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพต้องก้าวข้ามการตรวจตามรายการหรือเอกสาร และมุ่งประเมินสภาพจริงของโครงสร้างและชิ้นส่วนรับแรง ซึ่งความเสื่อมสภาพจำนวนมากเกิดขึ้นภายในและไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยวิธีทั่วไป การตรวจสอบเชิงลึกอย่างเป็นระบบ โดยอาศัยเทคนิคการตรวจสอบแบบไม่ทำลายควบคู่กับการวิเคราะห์เชิงวิศวกรรม จะช่วยให้องค์กรมีข้อมูลที่ถูกต้องสำหรับการวางแผนบำรุงรักษา การบริหารความเสี่ยง และการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ทั้งด้านความปลอดภัย ความต่อเนื่องของการดำเนินงาน และความน่าเชื่อถือในระยะยาว”
นายอดิศักดิ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า “ในเชิงปฏิบัติ การตรวจสอบเครนที่มีประสิทธิภาพควรพิจารณาครอบคลุมตั้งแต่ อายุการใช้งานและประวัติการทำงานของเครน, การตรวจสอบอย่างครบถ้วนเต็มรูปแบบทุกครั้งที่มี การเคลื่อนย้ายและติดตั้งในพื้นที่ใหม่ ตลอดจนการตรวจสอบและยืนยันการใช้งานจริงให้สอดคล้องกับ Load Chart และสภาพการรองรับน้ำหนักของฐานราก เพื่อให้การใช้งานเป็นไปอย่างปลอดภัย และสอดคล้องกับหลักวิศวกรรม”
ทั้งนี้การตรวจสอบเครนที่ยึดหลักความเสี่ยง มีความเป็นอิสระ และอาศัยความเชี่ยวชาญเชิงวิศวกรรม ไม่เพียงช่วยยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยเท่านั้น แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมาย เสริมสร้างความน่าเชื่อถือขององค์กร และสนับสนุนการดำเนินงานอย่างยั่งยืนในระยะยาว ผู้ประกอบการในภาคอุตสาหกรรมที่ต้องการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยในการใช้งานเครนและเครื่องจักรยกสามารถขอคำปรึกษาและใช้บริการตรวจสอบเชิงวิศวกรรมและการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย (NDT)
