วันที่ 15 พฤศจิกายน เวลา 10.15 น. (เวลาท้องถิ่นกรุงมะนิลา ซึ่งเร็วกว่าประเทศไทย 1 ชั่วโมง) ณ ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ (Philippine International Convention Center: PICC) กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวถ้อยแถลงในการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 แบบเต็มคณะ (Plenary Session) สรุปสาระสำคัญดังนี้
นายกรัฐมนตรีกล่าวย้อนถึงการประชุมสุดยอดอาเซียนที่เมืองเซบูเมื่อกลางปีที่ผ่านมา ซึ่งผู้นำได้หารือถึงผลกระทบจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง โดยชี้ว่าภายใต้วิกฤตดังกล่าวยังมีความท้าทายที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า ทั้งความเชื่อมั่นต่อระเบียบระหว่างประเทศที่ตั้งอยู่บนกติกาที่ลดลง ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ และการแบ่งแยกทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ซึ่งล้วนตอกย้ำความจำเป็นที่อาเซียนต้องรักษาความเป็นเอกภาพ เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และตอบสนองต่อความต้องการของประชาชน
นายกรัฐมนตรีเสนอ 3 แนวทางสำคัญ ได้แก่
1. อาเซียนที่เป็นหนึ่งเดียว (United ASEAN) อาเซียนต้องเสริมสร้างความเป็นเอกภาพผ่านการบูรณาการระดับภูมิภาคและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ไทยยินดีต่อการลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement: DEFA) พร้อมเสนอให้เร่งขับเคลื่อนควบคู่กับความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียนฉบับยกระดับ (ASEAN Trade in Goods Agreement: ATIGA) เพื่อเพิ่มการค้าภายในอาเซียนและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ ๆ
2. อาเซียนที่มีภูมิคุ้มกัน (Resilient ASEAN) อาเซียนจำเป็นต้องเสริมสร้างความร่วมมือให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น โดยเฉพาะด้านพลังงาน ผ่านการต่อยอดโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid) และส่งเสริมการซื้อขายไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ โดยประเทศสมาชิกที่มีความพร้อมและสนใจสามารถเริ่มดำเนินการร่วมกันก่อน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยและเป็นแรงขับเคลื่อนการบูรณาการระดับภูมิภาคในวงกว้าง นอกจากนี้ ท่ามกลางการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ด้านเทคโนโลยี AI อาเซียนควรพัฒนายุทธศาสตร์ AI ของตนเอง โดยยึดผลประโยชน์และลำดับความสำคัญของภูมิภาคเป็นหลัก เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี AI ได้อย่างเต็มศักยภาพ โดยไม่จำเป็นต้องเลือกข้าง
3. อาเซียนที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (People-centred ASEAN) ความร่วมมือของอาเซียนต้องมุ่งคุ้มครองความปลอดภัย สุขภาพ และความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน โดยเฉพาะการเสริมสร้างความร่วมมือในการปราบปรามขบวนการหลอกลวงออนไลน์และอาชญากรรมทางไซเบอร์ ผ่านการต่อยอดข้อริเริ่มหุ้นส่วนระดับโลกเพื่อต่อต้านอาชญากรรมหลอกลวงทางอินเทอร์เน็ต (Global Partnership against Online Scams) เพื่อจัดตั้งเครือข่ายหน่วยงานหลักระดับชาติในภูมิภาค ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนข้อมูล เพิ่มประสิทธิภาพการประสานงานด้านการบังคับใช้กฎหมาย และสนับสนุนการปฏิบัติการร่วมกัน
นายกรัฐมนตรียังแสดงความยินดีต่อการบรรลุความตกลงจัดตั้งศูนย์อาเซียนว่าด้วยสาธารณสุขฉุกเฉินและโรคอุบัติใหม่ (ACPHEED) โดยไทยในฐานะหนึ่งในประเทศที่ตั้งของศูนย์ฯ ยืนยันความมุ่งมั่นในการเสริมสร้างขีดความสามารถของภูมิภาค เพื่อเตรียมพร้อมรับมือภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขในอนาคต
“ อาเซียนต้องเพิ่มความพยายามร่วมกันในการป้องกันและแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปัญหาหมอกควันข้ามแดน และมลพิษทางน้ำ ตั้งแต่ต้นทาง รวมถึงการส่งเสริมและจัดการที่ดินและน้ำอย่างยั่งยืน โดยประเทศที่เกี่ยวข้องจะต้องมีการดำเนินการและร่วมมือกันในทันที ” นายกรัฐมนตรีกล่าวเรียกร้อง
ในช่วงท้าย นายกรัฐมนตรีกล่าวว่า การครบรอบ 60 ปีของอาเซียนในปีหน้าเป็นโอกาสสำคัญที่ประเทศสมาชิกจะร่วมกันทบทวนและยกระดับประสิทธิภาพการทำงาน เพื่อกำหนดทิศทางอนาคตของอาเซียน พร้อมแสดงความยินดีกับประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ต่อความสำเร็จในการดำรงตำแหน่งประธานอาเซียนครั้งนี้ และประเทศไทยสนับสนุนอย่างเต็มที่ในการเป็นเจ้าภาพของสิงคโปร์ในปีหน้า และมั่นใจว่าจะร่วมกันยกระดับการทำงานของอาเซียนให้ดียิ่งขึ้นไป
