
นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยในงาน “เล่าสู่กันฟังเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท.” เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 กรณีนายสมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ส่งเอกสารให้สื่อโดยมีเนื้อหาว่า ธปท. ไม่ดำเนินการแก้ไขพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ธนาคารแห่งประเทศไทย (พ.ร.บ. ธปท.) ตามมติที่ประชุมคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (กกธ.) รวมทั้งการช่วยเหลือ SMEs และเงินเทายังไม่เห็นผลเท่าที่ควร นั้น เบื้องต้น ขอยืนยันว่า ไม่มีความขัดแย้งภายใน ธปท. ทุกคนยังเคารพท่านประธานเหมือนเดิม และยอมรับว่าตกใจกับสิ่งที่เกิดขึ้น เพราะการประชุมครั้งที่ผ่านมาดำเนินไปด้วยดี ไม่ได้มีปัญหาหรือประเด็นอะไร ไม่มีความขัดแย้ง และเราไม่อยากให้มีภาพความขัดแย้ง เพราะจะส่งผลต่อความน่าเชื่อถือขององค์กรด้วย
ในประเด็นการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. มีการแก้ไขดำเนินการเป็นระยะอยู่แล้ว โดยหลังการปรับครั้งใหญ่เมื่อปี 2551 ก็มีการปรับปรุงอีก 3 ครั้ง (ปี 2559 และปี 2560 ปี 2561) ให้สอดคล้องกับบริบทและโครงสร้างเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไป เพื่อให้โครงสร้างการทำงานของธนาคารกลางอยู่บนหลักความเป็นอิสระในการดำเนินงานและหลักการถ่วงดุลอย่างเหมาะสม ซึ่งเป็นหลักสากลในกฎหมายของธนาคารกลางประเทศต่าง ๆ
ล่าสุด ได้มีการประเมินผลสัมฤทธิ์ ตาม พ.ร.บ. ประเมินผลสัมฤทธิ์ฯ ที่ต้องดำเนินการทุก ๆ 5 ปี โดยมีขั้นตอนกระบวนการในการเปิดรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณะ ซึ่งผลสรุปมองว่า พ.ร.บ. ธปท.ฉบับปัจจุบันยังสอดคล้องกับบริบทของประเทศ จึงยังไม่มีความจำเป็นต้องแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ซึ่งเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2568 ได้นำเสนอผลการประเมินต่อที่ประชุมคณะกรรมการ ธปท. (กกธ.) เพื่อทราบ และที่ประชุมมีมติรับทราบ โดยไม่ได้มีมติให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. และ ธปท. ได้มีหนังสือแจ้งผลการประเมินผลสัมฤทธิ์ พ.ร.บ. ธปท. ให้กระทรวงการคลังรับทราบด้วยแล้ว
อย่างไรก็ดี ในการประชุมเดือนตุลาคม 2568 มีเพียงประธานที่พูดถึงการศึกษาทบทวนกฎหมายในวาระประธานแจ้งให้ที่ประชุมทราบ แต่ไม่ได้เป็นมติจากคณะกรรมการ และที่ประชุมไม่เคยมีมติอนุมัติหรือเห็นชอบให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. โดยที่ประชุมเห็นว่า การแก้ไขกฎหมายควรเริ่มจากการดำเนินการภายในก่อน ธปท. จึงมีการตั้งคณะทำงาน 2 ชุด เพื่อศึกษาประเด็นเกี่ยวข้อง รวมถึงสอบถามความเห็นจากกรรมการและผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก โดยมีผู้แทนจากสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์ฯ) เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) และกรรมการ กกธ. ท่านอื่น ๆ ซึ่งไม่มีท่านใดแจ้งความประสงค์เสนอแก้ไขหรือควรปรับปรุง พ.ร.บ. ธปท. และเมื่อคณะทำงานพิจารณาผลการศึกษาประกอบแล้ว ธปท. เห็นว่าไม่มีความจำเป็นต้องแก้ไขกฎหมายฉบับนี้ โดยเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับหลักการความเป็นอิสระของธนาคารกลาง ซึ่งเป็นหลักการสำคัญที่ต้องรักษาไว้
นายจิรานุวัฒน์ ธัญญะเจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการฝ่ายกฎหมาย ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กล่าวว่า ประเด็นใน พ.ร.บ. ธปท. ที่ประธาน กกธ. เคยหยิบยก มี 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ 1) ความเชื่อมโยงระหว่างการประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ว่าการตามมาตรา 25 กับการหย่อนความสามารถซึ่งเป็นเหตุให้แห่งการปลดผู้ว่าการตามมาตรา 28/19(5) 2) กกธ. ควรมีส่วนร่วมในการคัดเลือกผู้ว่าการ ซึ่งปัจจุบันกำหนดให้อยู่ภายใต้กลไกการคัดเลือกผู้ว่าการผ่านคณะกรรมการคัดเลือก โดยเริ่มกำหนดไว้ในการแก้ไขกฎหมายปี 2551 เพื่อให้กระบวนการคัดเลือกมีความเป็นอิสระจากการเมือง 3) ผู้ว่าการไม่ควรเป็นผู้เสนอรายชื่อกรรมการผู้ทรงวุฒิในกกธ. และ 4) ผู้ว่าการไม่ควรทำหน้าที่เป็นรองประธาน กกธ. แต่ควรเป็นเพียงเลขานุการ
ซึ่งนายจิรานุวัฒน์ เห็นว่าการกำหนดให้ผู้ว่าการเป็นรองประธาน กกธ. มีความเหมาะสม เนื่องจากผู้ว่าการเป็นหัวหน้าหน่วยงาน สามารถเชื่อมโยงการทำงานของคณะกรรมการนโยบายต่างๆ ที่มีผู้ว่าการเป็นประธาน กับ กกธ. ให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยประเด็นใหญ่และเป็นประเด็นสำคัญที่ไม่เห็นด้วย คือ การนำผลประเมินการปฏิบัติงาน หรือ KPI ของผู้ว่าการมาเชื่อมโยงกับเหตุแห่งการพ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระกรณีการหย่อนความสามารถ ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่ควรนำมาเชื่อมโยงกัน อีกทั้งการศึกษาพบว่าในต่างประเทศ ไม่มีธนาคารกลางประเทศใดนำผลการประเมินผู้ว่าการมาโยงกับการปลดผู้ว่าการ เพราะหากใช้ผลการประเมิน KPI เป็นเงื่อนไขในการปลดผู้ว่าการ จะทำให้เกิดความเสี่ยงต่อความเป็นอิสระของธนาคารกลาง ซึ่งหากคณะกรรมการที่มีที่มาจากฝ่ายการเมืองเป็นผู้กำหนด KPI และเป้าหมายไว้สูงเกินจริง ก็อาจนำผลการประเมินมาใช้เป็นเหตุในการปลดผู้ว่าการได้ ขณะเดียวกัน มองว่า กฎหมายปัจจุบันมีระบบตรวจสอบและถ่วงดุลอยู่แล้ว
นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท. ย้ำว่า “การผูก KPI ในการปลดผู้ว่าการ ยังไม่พบว่ามีประเทศไหนทำ เพราะหากมีการตั้ง KPI ไว้สูงเกินไป อาจนำไปสู่การปลดผู้ว่าการได้ ดังนั้น หลักการบางเรื่องเป็นสิ่งที่ไม่สามารถแก้ให้ได้ ไม่ว่าจะเป็น 1 ปี 2 ปี หรือ 3 ปี”
ดังนั้น แม้ ธปท. ไม่เห็นด้วยกับการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ในประเด็นข้างต้น แต่มีข้อเสนอให้แก้ไข พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน 1 มาตราใหญ่ และเพิ่มเติมอีก 2 วรรค เพื่อยกระดับการกำกับดูแลผู้ประกอบธุรกิจที่ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์ (Non-Bank) เนื่องจากปัจจุบัน Non-Bank มีความหลากหลายและเติบโตค่อนข้างมาก ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจสินเชื่อ บัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล สินเชื่อจำนำทะเบียนรถ ธุรกิจซื้อขายแลกเปลี่ยนสกุลเงินตราต่างประเทศ (MC) การแก้ไข พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงินนี้ จะทำให้ ธปท. มีอำนาจกำกับดูแล Non-Bank ได้ครอบคลุมขึ้น ทั้งเรื่องขอบเขตธุรกิจ ช่วงเวลาและเหตุในการเข้าไปกำกับ เพื่อดูแลประชาชนในการใช้บริการทางการเงิน ลดการถูกเอาเปรียบจากผู้ประกอบธุรกิจ
นอกจากนี้ นายวิทัยยังระบุว่า การแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. หรือไม่นั้น ไม่เกี่ยวข้องกับการที่อัตราการเติบโตของสินเชื่อธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ติดลบ 17 ไตรมาส โดยใน พ.ร.บ. ธปท. 11 หมวด ไม่พบว่ามีหมวดใดที่เกี่ยวกับการกำกับดูแลสินเชื่อ SMEs แต่ที่ผ่านมา จะเห็นว่า ธปท. ขยายบทบาทจากการดูแลเสถียรภาพ 3 ด้าน มาช่วยประคับประคองเศรษฐกิจ ผ่านการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง 4 เรื่อง ได้แก่ หนี้ครัวเรือน การเข้าถึงสินเชื่อของ SMEs ความเป็นธรรมในการใช้บริการทางการเงิน และปัญหาเงินเทา-คอร์รัปชัน ซึ่งแม้ ธปท. ไม่มีหน้าที่โดยตรงในการดูแล SMEs แต่เราได้ขยายบทบาทผ่านภารกิจในการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง และเป็นผู้เริ่มต้นในการชี้ปัญหาสินเชื่อ SMEs ติดลบเป็นเวลานาน รวมทั้งผลักดันให้มีการวิจัยเรื่องการจัดสรรเงินทุน โดยสถาบันวิจัยป๋วย ซึ่งเป็นหน่วยงานของ ธปท. เพื่อให้หน่วยงานอื่นเห็นปัญหาดังกล่าว รวมทั้งนำผลมาใช้ในการออกแบบมาตรการที่เหมาะสม
ที่ผ่านมา ธปท. ดำเนินการ 2 โครงการ คือ SMEs Credit Boost ที่ดึงเงินจากธนาคารพาณิชย์ 20,000 ล้านบาท ผ่านลดเงินนำส่ง FIDF เพื่อนำมาช่วยชดเชยความเสียหายจากการปล่อยสินเชื่อให้ SMEs และเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงสินเชื่อ ซึ่งส่งผลให้ปล่อยสินเชื่อ SMEs ในโครงการนี้ไปได้แล้ว 80,000 ล้านบาท และวงเงินหมดเร็วกว่ากำหนด ซึ่งในระยะต่อไป คาดว่าจะปล่อยอีกปีละ 100,000 ล้านบาท ภายใน 5 ปี รวม 500,000 ล้านบาท และโครงการ SMEs Secure Plus ที่ผ่อนปรนเงื่อนไขการปล่อยสินเชื่อของสถาบันการเงิน (ไม่ได้ทำให้เข้มขึ้น) ซึ่งปัจจุบันปล่อยสินเชื่อไปแล้ว 5,000 ล้านบาท โดยทั้ง 2 โครงการไม่ได้ใช้เงินจากภาครัฐ
“ตรงไปตรงมา การแก้ปัญหา SMEs ต้องช่วยกันหลายหน่วยงาน โดยเราชี้ให้เห็นประเด็นนี้ ขยายบทบาท และลงมือทำ ซึ่งหน่วยงานที่รับผิดชอบก็ต้องลงมาทำ หรือประเด็นเงินเทา เราทำให้การทำธุรกรรมยากลำบากขึ้น แต่ปัญหาไม่ได้จะหายไป เช่นเดียวกับปัญหาสินเชื่อ SMEs ซึ่งต้องร่วมมือกันทำ เพราะเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง เราต้องทำไปเรื่อยๆ พูดอย่างเดียวไม่ได้”
ส่วนความเห็นที่ว่า ธปท. อุ้มสถาบันการเงินมากเกินไปนั้น ตนมองว่า เป็นความเชื่อเดิม ๆ เพราะปัจจุบัน เราขยายบทบาทในการกำกับ และจะเห็นว่า ไม่มียุคไหนที่เข้มงวดกับสถาบันการเงินเท่ายุคนี้ โดยในการช่วยเหลือประชาชน เราลดดอกเบี้ยนโยบาย 2 ครั้ง ซึ่งการลดดอกเบี้ยแต่ละครั้งกระทบกำไรธนาคารพาณิชย์ หรือการนำเงินจากธนาคารพาณิชย์ 20,000 ล้านบาท มาใช้ในโครงการ SMEs Credit Boost หรือลดค่าธรรมเนียมอีก 19 รายการ เป็นเม็ดเงินกว่า 8,000 ล้านบาท และในปี 2570 ธปท.ก็ยังจะดำเนินการต่อ ดังนั้น ประเด็นเรื่องการเอื้อธนาคารพาณิชย์ เป็นประเด็นที่ไม่ถูกต้อง เพราะถ้าดูตัวเลขกำไรธนาคารพาณิชย์ในปี 2568 ลดลงจากปี 2567 และในไตรมาสที่ 3 ของปี 2569 กำไรลดลงกว่า 9% เช่นเดียวกับตัวเลขจาก 9 เดือนแรกของปี 2569 ที่กำไรลดลงราว 2% สะท้อนว่าเราไม่ได้อุ้มธนาคารพาณิชย์
“เราทำงานร่วมกันกับธนาคารพาณิชย์ ซึ่งเราอยู่ในระบบเสรี ไม่สามารถบังคับให้ธนาคารปล่อยสินเชื่อให้ลูกหนี้ได้ทุกราย แต่เราทำเรื่อง Credit Cost เพื่อช่วยชดเชยความเสี่ยง ซึ่งปัจจุบันหนี้เสียของ SMEs สูงราว 9% ดังนั้น เราทำงานใกล้ชิดกับธนาคารพาณิชย์ในเรื่องนี้ต่อเนื่อง แบงก์เองยังบอกว่า ธปท. ทำงานเต็มที่และเข้มงวดมาก เพราะจะเห็นว่ากำไรเขาลดลงจริงๆ และเราไม่มีอำนาจหน้าที่ในการกำหนดส่วนต่างดอกเบี้ยเขา เพราะเราไม่มีวัตถุประสงค์ทำให้กำไรเขาลดลง”
สำหรับการแก้ไขปัญหาเงินเทา ธปท. ได้ออกมาตรการควบคุมธุรกรรมทางการเงินที่มีความเสี่ยง เช่น การกำหนดหลักเกณฑ์การฝากและถอนเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไป การควบคุมการถอนเงินสดเพื่อป้องกันการนำไปแปลงเป็นทองคำได้ง่ายขึ้น รวมถึงการร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) เพื่อสกัดการนำเงินไปแปลงเป็นสินทรัพย์ดิจิทัลอย่าง USDT และการแปลงเป็นธนบัตรสกุลเงินต่างประเทศ เพื่อป้องกันการฟอกเงิน ยอมรับว่า มาตรการเหล่านี้อาจเพิ่มความยุ่งยากในการทำธุรกรรมของประชาชนบางส่วน แต่เป็นสิ่งจำเป็นในการลดช่องทางการทุจริตและการฟอกเงิน
อย่างไรก็ดี การตั้งวงเงิน 5 ล้านบาท หรือการถอนทองคำ 2 กิโลกรัมนั้น ธปท. ไม่ได้ดูแค่ส่วนที่เกินเกณฑ์อย่างเดียว แต่ตามเข้าไปดูวงเงินที่เล็กกว่านั้นด้วย เพราะอาจมีการแบ่งธุรกรรมให้เล็กลง ซึ่งหากธนาคารพาณิชย์เห็นธุรกรรมน่าสงสัยก็ต้องรายงานให้ ธปท. ทราบ จะเห็นว่ายอดถอนเงินสดเกิน 5 ล้าน ลดลงจากต้นปี 62% และยอดที่ต่ำกว่า 5 ล้านก็เช่นกัน ขณะที่ยอดถอนทองคำที่เกิน 2 กิโลกรัมลดลง 85% และที่ต่ำกว่า 2 กิโลกรัมก็ปรับลดลง 66% ถือว่าเป็นมาตรการที่เป็นประโยชน์และช่วยลดเงินเทาลงได้
“เราขยายบทบาทดูแล SMEs เงินเทา เราต้องฝ่าฟันมากมาย แต่เป็นงานที่เราจะทำต่อไป โดยการร่วมมือกับหน่วยงานที่ดูแล SMEs เพื่อให้สินเชื่อกลับมาเป็นบวก ดังนั้น การแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ไม่เกี่ยวกับ SMEs เลย และเรายังไม่เห็นความสำคัญในการแก้ไข ส่วนจะเป็นเรื่องการเมืองแทรกแซงหรือไม่นั้น ไม่สามารถรู้ได้ และเรายังเคารพท่านเหมือนเดิม เรายังทำหน้าที่อย่างเต็มที่ ซึ่ง พ.ร.บ. ธปท. ได้มีกลไกการป้องกันและดูแลให้เรามีความเป็นอิสระในการทำนโยบายอยู่แล้ว”



